Tìm hiểu tuổi thọ nhà gỗ cổ truyền và bí quyết kéo dài độ bền

Những nếp nhà gỗ cổ truyền không chỉ là nơi ở, nơi thờ tự mà còn là tài sản truyền đời của mỗi gia đình. Quý gia chủ vì vậy rất quan tâm tuổi thọ nhà gỗ thực tế có thể kéo dài bao lâu, liệu có bền vững trước thời gian và khí hậu khắc nghiệt hay không? Bài viết dưới đây giúp quý vị hiểu rõ các yếu tố quyết định độ bền của nhà gỗ và những bí quyết quan trọng để ngôi nhà gỗ luôn vững chãi qua nhiều thế hệ.

Tuổi thọ nhà gỗ cổ truyền kéo dài bao lâu?

Trong thực tế, những ngôi nhà gỗ cổ truyền được làm từ gỗ lim, gỗ đỏ, mít… nếu được thi công đúng kỹ thuật và bảo dưỡng tốt, có thể tồn tại từ vài chục đến cả trăm năm. Nhiều công trình nhà gỗ Bắc Bộ đến nay vẫn bền vững sau nhiều đời sử dụng, cho thấy khả năng trường tồn của loại hình kiến trúc này. So với các công trình bê tông, nhà gỗ có ưu thế ở chỗ có thể tháo lắp, thay thế từng cấu kiện mà không làm mất đi tổng thể kiến trúc, nhờ đó kéo dài được vòng đời sử dụng.

Tuy nhiên, tuổi thọ nhà gỗ không có một con số cố định cho mọi công trình, mà phụ thuộc rất lớn vào chất gỗ, tay nghề, môi trường và cách sử dụng. Cùng là nhà gỗ lim nhưng công trình được chọn gỗ già, xử lý kỹ, thi công chuẩn sẽ bền hơn rất nhiều so với nhà làm vội, bỏ qua các bước quan trọng.

Những yếu tố then chốt quyết định đến tuổi thọ nhà gỗ

Để tăng tuổi thọ nhà gỗ, dưới đây là những yếu tố quyết định:

Chất lượng gỗ làm nhà

Chất lượng gỗ là yếu tố nền tảng quyết định độ bền của nhà gỗ. Những loại gỗ thường được dùng cho nhà gỗ cổ truyền là lim, gõ đỏ, sến, táu… vì có thớ gỗ đanh chắc, ít cong vênh, chịu được mối mọt tốt hơn so với gỗ tạp. Gỗ dùng làm cột, kèo, xà nên là gỗ lõi, có tuổi cây cao, thớ mịn, màu sắc đồng đều.

Nếu sử dụng gỗ còn non sẽ rất dễ mục, nứt, mối mọt tấn công sau một thời gian ngắn sử dụng. Do đó, khâu tuyển chọn gỗ ban đầu càng kỹ thì tuổi thọ nhà gỗ càng được đảm bảo. 

Kỹ thuật xử lý và quy trình thi công

Ngay cả khi đã có gỗ tốt, nếu khâu xử lý và thi công không chuẩn, tuổi thọ công trình vẫn bị ảnh hưởng. Gỗ trước khi đưa vào đục chạm, lắp dựng cần được phơi hoặc sấy, ngâm đạt tiêu chuẩn, tránh tình trạng gỗ chưa sấy, dễ co ngót, nứt nẻ khi gặp thời tiết thay đổi. Nhiều đơn vị uy tín áp dụng thêm các bước ngâm tẩm, chống mối mọt, chống nấm mốc trước khi đưa gỗ vào gia công.

Quy trình thi công nhà gỗ cổ truyền chú trọng hệ thống mộng. Mộng phải được làm chuẩn, khít, khi lắp dựng tạo thành một khối thống nhất Một quy trình thi công chặt chẽ, tuân thủ đúng từng bước từ thiết kế, gia công, thử lắp, hoàn thiện sẽ tạo nền tảng cho độ bền lâu dài của công trình.

Tay nghề của người thợ mộc

Tay nghề người thợ mộc là yếu tố mang tính “linh hồn” đối với nhà gỗ cổ truyền. Người thợ có kinh nghiệm không chỉ biết đục chạm đẹp mà còn hiểu rõ cách đọc thớ gỗ, chọn chiều xẻ, bố trí cấu kiện để hạn chế cong vênh theo thời gian. Khi làm mộng, thợ lành nghề biết cân đối độ chặt vừa phải, đủ chắc nhưng không làm nứt vỡ gỗ.

Cùng một bản vẽ, một chủng loại gỗ, nhưng đội thợ khác nhau sẽ cho ra tuổi thọ nhà khác nhau. Những làng nghề lâu đời chuyên làm nhà gỗ cổ truyền thường tích lũy được kinh nghiệm qua nhiều thế hệ, hiểu rõ từng chi tiết trong kết cấu, nhờ đó tạo nên các công trình vừa đẹp vừa bền.

Vị trí và môi trường xung quanh

Vị trí đặt nhà và môi trường xung quanh cũng có tác động không nhỏ đến tuổi thọ nhà gỗ. Khu đất cao ráo, thoát nước tốt, không bị ngập úng sẽ giúp chân cột, bậc tam cấp, hệ thống sàn và tường hạn chế tiếp xúc với ẩm lâu ngày. Ngược lại, nhà đặt nơi trũng thấp, thường xuyên hứng nước mưa hắt, nước đọng quanh chân nhà sẽ khiến gỗ nhanh xuống cấp.

Khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều, nồm ẩm như ở miền Bắc cũng là thách thức với công trình gỗ. Vì vậy, khi thiết kế thường ưu tiên mái dốc, hiên rộng, nhiều cửa sổ, cửa chớp để nhà thoáng gió, nhanh khô. Cây xanh xung quanh nhà giúp điều hòa không khí, nhưng cũng cần bố trí hợp lý để không tạo vùng ẩm sát chân tường.

>> Xem thêm: Khám phá hoa văn bậc tam cấp nhà gỗ kẻ truyền thống

Bí quyết giúp gia tăng tuổi thọ cho ngôi nhà gỗ

Để nhà gỗ luôn vững bền và giữ được nét tự nhiên theo thời gian, quý gia chủ nên chú trọng việc bảo dưỡng tổng thể, dưới đây là một số bí quyết:

Thường xuyên vệ sinh và kiểm tra định kỳ

Nguyên tắc giữ nhà gỗ bền lâu là “phát hiện sớm, xử lý sớm”. Quý gia chủ nên vệ sinh định kỳ: lau bụi, mạng nhện trên cột, kèo, xà, cửa bằng khăn mềm hoặc chổi lông, tránh dùng hóa chất mạnh. Khi vệ sinh, kết hợp quan sát vết nứt, mốc hay đổi màu bất thường. Ngoài ra, nên kiểm tra theo tháng hoặc quý, đặc biệt sau mưa bão. Nếu có dấu hiệu mối mọt, gỗ phồng rộp hay cột xô lệch, hãy liên hệ đơn vị chuyên môn để xử lý kịp thời, tránh hư hại nặng.

Thiết kế mái che và không gian thông thoáng

Ngay từ khâu thiết kế, việc bố trí mái che và không gian thông thoáng sẽ giúp bảo vệ cấu kiện gỗ hiệu quả. Mái nhà gỗ cổ truyền thường có độ dốc lớn, đưa ra ngoài tạo hiên sâu để che mưa nắng cho hệ cột hiên, vì kèo và tường. Thiết kế này giúp hạn chế lượng nước mưa hắt trực tiếp vào gỗ, giảm hiện tượng ẩm lâu ngày.

Không gian bên trong nhà nên có đủ cửa sổ, cửa bức bàn, ô thoáng để gió lưu thông, hạn chế trạng thái bí, ẩm. Các khu vực dễ ẩm như gần nhà vệ sinh, bếp, khu rửa nên được tách bớt hoặc có giải pháp cách ẩm với phần nhà gỗ chính. Nhờ đó, tuổi thọ nhà gỗ được duy trì tốt hơn.

Phun thuốc chống mối mọt và sơn bảo vệ

Mối mọt là kẻ thù nguy hiểm nhất của nhà gỗ. Để phòng hơn chống, quý gia chủ nên đặt lịch phun thuốc chống mối mọt định kỳ cho các vị trí trọng yếu như chân cột, hệ khung gầm, sàn, các khe tiếp giáp tường gỗ. Khi sử dụng, nên ưu tiên sản phẩm chuyên dụng cho nhà gỗ và tuân thủ hướng dẫn của đơn vị thi công hoặc nhà cung cấp.

Song song với đó, việc sơn phủ hoặc lau dầu bảo vệ bề mặt gỗ cũng rất quan trọng. Lớp sơn/dầu giúp hạn chế nước thấm trực tiếp, giảm tác động của nắng, gió, giữ màu gỗ đẹp lâu. Tùy từng loại gỗ và điều kiện thời tiết, quý vị có thể cân nhắc chu kỳ bảo dưỡng lớp bảo vệ này theo vài năm một lần.

Hạn chế nước và độ ẩm tiếp xúc gỗ

Nước và độ ẩm cao kéo dài là hai yếu tố khiến gỗ nhanh bị mục, nấm mốc. Vì vậy, quý gia chủ cần chú ý hệ thống thoát nước mái, máng xối, sân quanh nhà sao cho nước mưa thoát nhanh, không đọng ở chân cột, bậc tam cấp, hiên. Các vị trí nối tiếp giữa nhà gỗ và hạng mục xây dựng khác cũng nên được chống thấm cẩn thận.

Trong sinh hoạt hằng ngày, hạn chế xối nước trực tiếp lên cột, kèo, xà, sàn gỗ, nhất là khi lau chùi. Với sàn gỗ hoặc bậc gỗ, nên dùng khăn ẩm vắt kỹ thay vì nước chảy loang. Đồ ẩm, thảm, nệm… không nên đặt lâu ngày trên mặt gỗ, để tránh tạo vùng ẩm cục bộ, lâu dần gây mốc và mục.

Nhìn chung, tuổi thọ nhà gỗ không chỉ phụ thuộc vào chất liệu và tay nghề ban đầu mà còn gắn liền với cách quý gia chủ chăm sóc trong suốt quá trình sử dụng. Một ngôi nhà gỗ được chọn gỗ tốt, xử lý đúng quy trình, thi công bởi thợ lành nghề và được bảo dưỡng đúng cách hoàn toàn có thể gắn bó với gia đình qua nhiều thế hệ. Quý gia chủ hiện đã có ý định xây mới nhà gỗ, có thể tham khảo Nhà gỗ Phúc Lộc hay Kiến trúc Phúc Lộc – đơn vị này tư vấn chi tiết và đề xuất giải pháp phù hợp, giúp công trình của quý vị đạt độ bền và thẩm mỹ như mong muốn.

Thông tin về nhà gỗ Phúc Lộc

Số điện thoại: 0973812666

Nhận tư vấn thiết kế: Th.s kiến trúc sư Nguyễn Huy Khiêm

Xưởng sản xuất: xã Hạ Bằng, Tp Hà Nội (dưới chân núi chùa Tây Phương)

>Tham khảo những video hay về nhà gỗ cổ truyền Bắc Bộ

>Tham khảo những dự án nhà gỗ cổ truyền đẹp